Wat is terminologie?

Een omschrijving van terminologie als vakgebied, en van de rol die terminologie in veel vakgebieden speelt. Met tips en voorbeelden voor wie in zijn vak met veel specifieke termen en hun vaste definities te maken heeft.

English version

What is terminology?

‘Term’ and ‘terminology’

term is a linguistic element consisting of one or several words, used with a specific, well-defined meaning within a discipline or a field of study. In other words: a term has a fixed definition within a certain sector.

The meaning of a term within a discipline is not always the same as its meaning in common usage. In common usage, one concept is often denoted by several different words, and terms may be used in a different or a broader sense.

A collection of terms belonging to a certain discipline is called a terminology. Terminology is also the name of the discipline that collects, manages and studies terms. This can be done in a mainly scientific way, for example by the Dutch Language Institute (INT), or with a mainly practical approach, for example by organisations that establish rules for the usage of terms in certain disciplines.

Importance of terminology

Terminology is important because it prevents misunderstandings and miscommunication. Think for example of healthcare, pharmaceutics, chemics, aviation and ICT: in such disciplines it is crucial that colleagues do not use just any word but the term of which everyone knows exactly what it means. Terminology is also of great importance in interpretation and translation, as legislation and communication often cross language borders.

A few examples. The lights that in places such as crossroads determine who must stop or drive, and when, are officially called traffic lights. In Dutch common usage a traffic light (in Dutch: verkeerslicht) is usually called a stoplicht (‘stoplight’). What is called a stoplicht in Belgian road code, on the other hand, is commonly called the remlicht (‘brake light’) of a vehicle.

  • verkeerslicht (traffic light): official term, although lacking an established definition in legislation
  • stoplicht (stoplight): general word for traffic light; official term for a brake light in Belgian legislation, defined as “the vehicle light that serves to let other road users know that the driver is using the service brake”
  • remlicht (brake light): general word for the lights on the back of a vehicle that light up bright red when the brake is used; in the Netherlands also the official term, described in legislation as “light used to let road users behind the vehicle know that the longitudinal movement of the vehicle is being deliberately slowed down”

So it depends on the context which word is best used. In general texts, words from daily usage will do just fine. But a lawyer, insurer or police officer will be highly precise in their choice of the correct official terms. Civil servants working for the Department of Waterways and Public Works or EU translators in Brussels will do the same, in order to avoid misunderstandings.

Terminology development and communication

Terms are developed, for example during the process of research or inventing; they are often used in professional written and spoken language and in education, and they are translated on a large scale.

In fact, all specialist communication is based on terms. Correct and well-managed terminology is of great importance to the quality of professional texts, both within one language and among different languages. By making a file available with a good description of the concepts in your profession or field of study, offering strict definitions and information such as the usage of specific terms, you will improve (specialist) communication, lending it greater consistency and clarity. It will also save costs.

A normal, general dictionary seldom suffices as a source; it does not contain specific professional knowledge, especially if it is a bilingual dictionary. If you would like to know exactly what (pancreatic) islet cells are, you will not get far with your average dictionary. For some professional fields there are decent explaining dictionaries available, but even then the thing you are looking for may happen to be missing, or the term described is slightly diferent from you were after.

A lot of terminological knowledge is shared implicitly, unofficially. Someone who has been working for a chemical company will know what is meant by certain technical terms belonging to that domain. But an IT worker who is unfamiliar with chemical terminology will initially be baffled by such professional jargon. One can imagine the confusion this may cause. Not to mention the difficulties in translating documents containing such technical language.

For this reason, terminology and its proper management are all about giving structure to knowledge pertaining to a certain domain. And in this current information society, our knowledge is steadily growing. Another reason why terminology is increasingly important, is the fact that our society is growing ever more multicultural and multilingual.

Examples from practice

Let’s say you own a translating bureau and you have received an assignment to translate a guide to economics. It has so many pages that you need to split up the document and have it translated by several different translators. The document will of course contain countless economical terms. Now, you could simply let things take their course and wait for the results to come in. But if you want to get a consistent translation and reduce the risk of errors, it is advisable to send a list of terms to all translators, in order for each of them to translate recurring terms in the same way. 

The same problem may have already occurred in an earlier stage, in the original language: if the book was written by several authors, they must have used the same terms in the same way to avoid confusion. This is another aspect that can be made a lot easier – and economically more attractive – by careful terminology management. 

Another example. Your company wants to have a website made in several languages and also a brochure. The website is made by another business than the brochure. If you supply both parties with a simple document sharing the terminology used in your company, you make sure that all texts are consistent in this respect and you prevent confusion and errors.

To conclude, here is an example to indicate that your own choice is also of importance within the terminology of a discipline. In English the following concepts are synonymous – they mean the same thing:

  • printed wiring board
  • circuit card
  • multilayer integrated board

If you don’t make a choice, your text writers and/or your translators will choose themselves which term they use in the English version of your text, and undoubtedly they will use the different terms indiscriminately. To the eventual readers of the text that is confusing.With a concept-oriented terminology management system you will offer clarity about the standard terms used in your discipline and about your specific choices in that respect.

How to go about it?

If you are convinced that the terminology should be carefully described and managed, but you are not sure how to go about it practically, the following manuals will give you something to go by.

  • Terminology for beginners
    This ebook by P. Brenes gives an easily accessible, succinct description of basic insights into terminology.
  • TermTest van TermCat
    Anybody who wants to know about the more specific rules regarding the description of term collections, will benefit from this ‘dictionary self-assessment test’ made by terminology centre TermCat.
  • Recommendations by COTSOESExtensive information about terms and their description are offered by the combined recommendations for terminology published by the Conference of Translation Services of European States. Of these publications, the German and French versions are currently the most recent editions.
  • Action plan of TermNet
    Anybody interested in the wider set-up of terminology management within an organisation, may benefit from the easy-reference action plan of the international terminology network TermNet.
Tags: terminologie Laatste wijziging: 05/04/2022

‘Term’ en ‘terminologie’

Een term is een taalkundig element van een of meerdere woorden dat in een vakgebied of tak van wetenschap gebruikt wordt en daar een specifieke, vastomlijnde betekenis heeft. Met andere woorden: een term heeft in een bepaalde sector een vaste definitie.

De betekenis van een term binnen een vakgebied is niet altijd dezelfde als die in het algemene taalgebruik. Daarin kunnen voor hetzelfde begrip vaak ook meer of andere woorden bestaan, of het begrip heeft in het dagelijkse spraakgebruik een andere of bredere betekenis.

De verzameling termen die bij een bepaald vakgebied hoort, wordt de terminologie genoemd. Terminologie is ook de naam van het vakgebied dat termen verzamelt, beheert en bestudeert. Dat kan hoofdzakelijk wetenschappelijk zijn, zoals bij het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT), maar ook praktisch, bijvoorbeeld bij organisaties die regels stellen voor het gebruik van termen in bepaalde vakgebieden.

Belang van terminologie

Terminologie is belangrijk voor het voorkomen van misverstanden en foutieve communicatie. Denk aan bijvoorbeeld de gezondheidszorg, de farmacie, de chemie, de luchtvaart en de ICT. Het luistert nauw dat vakgenoten in zo’n sector niet ‘zomaar een woord’ gebruiken, maar de term waarvan iedereen weet wat die precies inhoudt. Ook bij tolken en vertalen is terminologie van belang. Veel regelgeving en communicatie gaat tenslotte over taalgrenzen heen.

Een paar voorbeelden. De lichten die onder meer op kruispunten bepalen wie wanneer mag doorrijden en moet stoppen, heten officieel verkeerslicht. In het dagelijkse taalgebruik wordt een verkeerslicht meestal stoplicht genoemd. Wat in de Belgische wegcode een stoplicht wordt genoemd, noemen de meeste mensen dan weer het remlicht van een voertuig.

  • verkeerslicht: officiële term, maar in de wet- en regelgeving is er geen vaste definitie van te vinden
  • stoplicht: algemeen woord voor verkeerslicht; officiële term voor remlicht in de Belgische wetgeving, gedefinieerd als “het voertuiglicht dat dient om aan andere weggebruikers die zich achter het voertuig bevinden kenbaar te maken dat de bestuurder de bedrijfsreminrichting bedient”
  • remlicht: algemeen woord voor de lichten aan de achterkant van een voertuig die bij remmen felrood oplichten; in Nederland ook de officiële term, in de wet omschreven als “licht dat wordt gebruikt om de weggebruikers die zich achter het voertuig bevinden kenbaar te maken dat de longitudinale beweging van het voertuig opzettelijk wordt vertraagd”

Het hangt dus van de context af welk woord in welke context past. In algemene teksten kies je de bewoordingen uit het dagelijks taalgebruik. Maar een jurist, een verzekeraar of een agent zal heel precies zijn in de keuze van de juiste officiële termen. Ook de ambtenaren van Rijkswaterstaat of de EU-vertalers in Brussel zullen zich daaraan houden, omdat dat misverstanden zoveel mogelijk voorkomt.

Terminologie-ontwikkeling en communicatie

Termen worden ontwikkeld (bij onderzoek, bij uitvindingen), worden veel gebruikt in vaktaal en vakteksten, worden vastgelegd in woordenboeken en bestanden, worden gebruikt in het onderwijs en  op grote schaal vertaald.

In feite is vrijwel alle specialistische communicatie gebaseerd op termen. Goede terminologie, en goed beheerde terminologie, is van groot belang voor de kwaliteit van vakteksten, zowel in één taal als tussen talen. Als er een bestand beschikbaar is met een goede beschrijving van de begrippen uit uw vakgebied, met een goede inhoudelijke definitie én met informatie over bijvoorbeeld het gebruik van een bepaalde term, dan verbetert u de (specialistische) communicatie (grotere consistentie, meer duidelijkheid) en bespaart u kosten.

Een gewoon en algemeen woordenboek is zelden voldoende als bron; specifieke vakkennis staat daar nooit in (en al helemaal niet in een tweetalig woordenboek). Als u precies wilt weten wat (pancreatic) islet cells zijn, dan komt u met het gewone woordenboek niet zo ver. Voor sommige vakgebieden zijn redelijke verklarende of meertalige woordenboeken beschikbaar, maar dan nog staat dat wat u zoekt er vaak net niet in, of is de term die beschreven wordt toch net niet wat u bedoelt.

Heel wat kennis van termen circuleert impliciet, in de wandelgangen. Iemand die al jaren voor een chemisch bedrijf werkt, weet inmiddels wel wat er met bepaalde vaktermen wordt bedoeld in dat domein. Maar een IT’er die niet bekend is met de chemische terminologie heeft in het begin ongetwijfeld grote moeite met alle vaktaal die voorbij komt. De verwarring die zoiets kan veroorzaken, kunt u zich ongetwijfeld voorstellen. Om over het vertalen van documenten met dergelijke vaktaal maar te zwijgen.

Terminologie en goed beheer van terminologie gaan dan ook om het structureren van kennis uit een bepaald domein en in onze huidige informatiemaatschappij groeit onze kennis gestaag door. Daarnaast wordt terminologie ook steeds belangrijker omdat onze maatschappij steeds multicultureler en meertaliger wordt.

Voorbeelden uit de praktijk

Stel, u heeft een vertaalbureau en u heeft een opdracht binnengehaald voor het vertalen van een economisch handboek. Het is dusdanig omvangrijk, dat u het document in stukken moet hakken en bij verschillende vertalers moet onderbrengen. Natuurlijk staat het document vol met economische termen. U kunt het natuurlijk op zijn beloop laten en afwachten wat de verschillende vertalers met de diverse termen doen, maar als u een consistente vertaling wilt hebben en de kans op fouten zo klein mogelijk wilt houden, kunt u beter een termenlijst meesturen naar de vertalers, zodat zij allemaal de veelvoorkomende termen op dezelfde wijze vertalen.

Dit probleem is natuurlijk ook al in een eerder stadium in de brontaal voorgekomen. Als het een boek is van meerdere auteurs, dan moeten de verschillende auteurs dezelfde termen op dezelfde manier gebruiken, om verwarring te voorkomen. Ook dit is iets wat door goed terminologiebeheer een stuk eenvoudiger (en dus economisch aantrekkelijker!) gemaakt kan worden.

Nog een voorbeeld. Uw bedrijf wil een website in meerdere talen en een brochure laten maken. De website wordt door een ander bedrijf gemaakt dan de brochure. Als u meteen de terminologie die in uw bedrijf gangbaar is in een (eenvoudig) bestand aanlevert aan beide partijen, zorgt u ervoor dat alle teksten op dat punt consistent zijn en u voorkomt verwarring en fouten.

Tot slot een voorbeeld om aan te geven dat ook uw eigen keuze van belang is binnen de terminologie die het vakgebied kent. In het Engels zijn de volgende begrippen synoniem – ze betekenen hetzelfde:

  • printed wiring board
  • circuit card
  • multilayer integrated board

Als ú geen keuze maakt, dan kunnen uw tekstschrijvers en/of uw vertalers zelf kiezen welke term ze gebruiken en zullen ongetwijfeld de verschillende termen door elkaar gebruikt worden. Voor de uiteindelijke lezers van de tekst is dat verwarrend. Met een (concept-georiënteerd) terminologiemanagementsysteem biedt u duidelijkheid over zowel de gangbare termen in uw vakgebied als uw nadere keuzes daarin.

Hoe pakt u dat aan?

Als u ervan doordrongen bent dat terminologie goed beschreven én beheerd zou moeten worden, maar u weet niet zo goed hoe u dat praktisch moet aanpakken, dan bieden de volgende praktische handleidingen houvast. 

  • Terminology for beginners
    Dit e-book van P. Brenes geeft een laagdrempelige, beknopte beschrijving van de basisinzichten voor terminologie.
  • TermTest van TermCat
    Wie kennis wil nemen van specifiekere regels voor de beschrijving van termcollecties, heeft baat bij de toetsing aan deze criterialijst van het terminologiecentrum TermCat.
  • Aanbevelingen van COTSOES
    Uitgebreidere informatie over termen en hun beschrijving bieden de aanbevelingen voor terminologie die zijn gebundeld door de Europese overheids­vertaaldiensten (Conference of Translation Services of European States). Van deze publicaties bieden de Duitse en de Franse versie momenteel de meest recente editie.
  • Actieplan van TermNet
    Wie vervolgens geïnteresseerd is in de bredere opzet van terminologiebeheer binnen een organisatie, kan zijn voordeel doen met het overzichtelijke actieplan van het internationale terminologienetwerk TermNet.